بر اساس گزارش منتشر شده توسط ترزور، از میان حدود ۶۰۰ میلیون کاربر ارز دیجیتال در جهان، تنها بخش کوچکی از آن ها کلیدهای خصوصی دارایی های خود را به صورت مستقیم مدیریت می کنند. این شرکت تخمین می زند حدود ۱۰ درصد کاربران کنترل واقعی کلیدهای خصوصی خود را در اختیار دارند.
کلید خصوصی در شبکه های بلاک چین مانند یک رمز دسترسی منحصر به فرد عمل می کند که امکان انتقال و مدیریت دارایی را فراهم می سازد. هر فردی که این کلید را در اختیار داشته باشد، کنترل اصلی دارایی را دارد. به همین دلیل در فضای ارز دیجیتال جمله معروفی وجود دارد:
«اگر کلیدها در اختیار شما نباشند، دارایی واقعا متعلق به شما نیست.»
البته این دیدگاه میان همه فعالان بازار یکسان نیست. برخی کاربران ترجیح می دهند دارایی خود را در صرافی ها یا محصولات مالی نگهداری کنند، زیرا استفاده از آن ها ساده تر است و امکاناتی مانند خرید و فروش سریع، بازیابی حساب و پشتیبانی مشتری را ارائه می دهند.
تفاوت میان نگهداری ارز دیجیتال در صرافی و مالکیت واقعی
زمانی که کاربر بیت کوین یا یک ارز دیجیتال دیگر را در یک صرافی متمرکز خریداری می کند، معمولا کلید خصوصی کیف پول اصلی در اختیار صرافی قرار دارد. کاربر در این حالت به حساب خود در سیستم آن شرکت دسترسی دارد، اما کنترل مستقیم روی بلاک چین ندارد.
این مدل شباهت زیادی به نگهداری پول در سیستم های مالی سنتی دارد. فرد موجودی حساب خود را مشاهده می کند، اما انتقال واقعی دارایی از طریق زیرساخت یک نهاد دیگر انجام می شود.
در مقابل، در مدل خود حضانتی (Self Custody)، کاربر کیف پول شخصی خود را مدیریت می کند و کلید خصوصی تنها در اختیار خودش قرار دارد. این روش باعث می شود وابستگی به واسطه ها کاهش پیدا کند، اما مسئولیت حفاظت از کلیدها نیز کاملا بر عهده خود فرد خواهد بود.
مزایا و معایب هر روش متفاوت است:
- نگهداری در صرافی
- استفاده آسان برای کاربران تازه کار
- امکان معامله سریع
- بازیابی حساب در برخی شرایط
- وابستگی به امنیت و سیاست های شرکت ارائه دهنده
- خطر مسدود شدن حساب یا ورشکستگی صرافی
- خود حضانتی با کیف پول شخصی
- کنترل مستقیم کلیدهای خصوصی
- کاهش وابستگی به شرکت های متمرکز
- مقاومت بیشتر در برابر مسدود شدن دارایی
- نیاز به یادگیری و رعایت اصول امنیتی
- مسئولیت کامل حفاظت از عبارت بازیابی
خطرات نگهداری دارایی در سیستم های متمرکز
وابستگی به شرکت های ثالث همیشه با ریسک هایی همراه است. در سال های گذشته، ورشکستگی برخی صرافی های بزرگ، حملات سایبری و تغییر قوانین نظارتی نشان داده است که کاربران ممکن است کنترل دارایی خود را از دست بدهند.
مهم ترین خطرهای نگهداری ارز دیجیتال در پلتفرم های متمرکز عبارتند از:
هک شدن صرافی یا سرویس نگهدارنده
ورشکستگی شرکت ارائه دهنده خدمات
مسدود شدن حساب به دلیل تغییر قوانین
محدودیت برداشت در شرایط بحرانی بازار
وابستگی کامل به تصمیم های یک شرکت
نمونه های مختلفی از بحران های صرافی ها در سال های اخیر باعث شده اهمیت مدیریت شخصی کلیدهای خصوصی بیشتر مورد توجه قرار بگیرد. با این حال، خود حضانتی نیز بدون خطر نیست و از دست دادن عبارت بازیابی یا نگهداری نادرست آن می تواند باعث از دست رفتن دائمی دارایی شود.
چرا استفاده از کیف پول سخت افزاری اهمیت دارد؟
کیف پول های سخت افزاری مانند محصولات ترزور با هدف افزایش امنیت دارایی های دیجیتال طراحی شده اند. این دستگاه ها کلید خصوصی را در محیطی جدا از اینترنت نگهداری می کنند و تلاش می کنند احتمال سرقت آن از طریق حملات آنلاین را کاهش دهند.
در این مدل، حتی هنگام اتصال دستگاه به رایانه یا تلفن همراه، کلید خصوصی از محیط امن کیف پول خارج نمی شود. تراکنش ها داخل دستگاه تایید شده و سپس به شبکه ارسال می شوند.
مهم ترین ویژگی های کیف پول سخت افزاری شامل موارد زیر است:
- ذخیره آفلاین کلید خصوصی
- کاهش خطر بدافزارها و حملات اینترنتی
- تایید دستی تراکنش ها روی دستگاه
- کنترل مستقیم کاربر بر دارایی
- عدم وابستگی به عملکرد یک صرافی
البته کیف پول سخت افزاری نیز جایگزین رعایت اصول امنیتی نیست. نگهداری امن عبارت بازیابی، استفاده از نسخه های اصلی دستگاه و جلوگیری از افشای اطلاعات امنیتی همچنان ضروری است.
چالش اصلی خود حضانتی؛ فناوری نیست، آگاهی است
دنی سندرز (Danny Sanders)، مدیر ارشد تجاری ترزور، معتقد است بزرگ ترین مانع گسترش خود حضانتی، پیچیدگی فنی نیست، بلکه نبود آموزش و اعتماد کاربران است.
او هشدار داده است که اگر کاربران ETF ها یا حساب های متمرکز را تنها شکل مالکیت بیت کوین بدانند، ممکن است بخش مهمی از مفهوم اصلی ارزهای دیجیتال از بین برود.
با این حال، برای بسیاری از کاربران تازه وارد، مدیریت کلید خصوصی یک تجربه جدید و حتی ترسناک است. عبارت بازیابی ۱۲ یا ۲۴ کلمه ای، برخلاف رمز عبور معمولی، قابل بازیابی توسط شرکت ها نیست. اگر کاربر آن را از دست بدهد، معمولا هیچ راهی برای بازگرداندن دارایی وجود ندارد.
به همین دلیل آموزش امنیت دیجیتال، بخش مهمی از پذیرش گسترده خود حضانتی محسوب می شود.
جمع بندی
هشدار ترزور درباره اینکه بیشتر کاربران ارز دیجیتال کنترل واقعی دارایی های خود را ندارند، بار دیگر بحث مهم مالکیت در دنیای کریپتو را مطرح کرده است. داشتن موجودی در یک صرافی یا صندوق ETF لزوما به معنای کنترل مستقیم بیت کوین یا سایر رمزارزها نیست؛ زیرا در این ساختارها، کلیدهای خصوصی معمولا در اختیار کاربر قرار ندارد.
خود حضانتی با استفاده از کیف پول های شخصی و سخت افزاری می تواند کنترل بیشتری به کاربران بدهد، اما نیازمند دانش، دقت و رعایت اصول امنیتی است. در نهایت، مهم ترین تصمیم برای هر سرمایه گذار این است که بداند چه چیزی را مالک است، چه کسی کنترل آن را در اختیار دارد و چه میزان مسئولیت برای حفظ دارایی خود می پذیرد.